6 October 2026
Ddydd Iau 10 Medi, aeth y Ganolfan Niwrotherapïau Uwch i ddigwyddiad haf Canolfan Clefyd Huntington yng Nghymru yn adeilad sbarc | spark Prifysgol Caerdydd.
Dangosodd y digwyddiad yr ymchwil sy’n cael ei chynnal am glefyd Huntington (HD) ledled Cymru, yn ogystal ag amlygu llwybrau ymchwil ac arloesedd newydd yn y maes astudio. Cymerodd y rhai a oedd yn bresennol ran mewn trafodaethau bywiog a brwdfrydig am bynciau’r cyflwyniadau. Roedd y rhain yn cynnwys defnyddio deallusrwydd artiffisial (AI) mewn ymyriadau drymio rhythmig, metaboledd colesterol yn HD, a therapïau bôn-gelloedd newydd sy’n cael eu datblygu.
Rhoddodd yr Athro Anne Rosser, dirprwy gyfarwyddwr y Ganolfan Niwrotherapïau Uwch, drosolwg o’r therapïau sy’n cael eu datblygu i drin clefyd Huntington.
Roedd pwyslais mawr ar dreial UniQure AMT-130, a ddisgrifiwyd gan yr Athro Rosser fel un o’r enghreifftiau cyfredol cryfaf sy’n cefnogi potensial therapïau arafu Huntington. Mae niwrolawdriniaeth yn ofynnol ar ei chyfer gan fod y therapi yn cael ei chyflwyno’n uniongyrchol i’r ymennydd dan arweiniad MRI. Cyfarwyddwr y Ganolfan Niwrotherapïau Uwch, yr Athro Liam Gray, a gynhaliodd y llawdriniaethau ar gyfer y treial hwn yng Nghaerdydd.
Awgrymodd y canfyddiadau cychwynnol fod y rhai a dderbyniodd AMT-130 wedi profi dirywiad clinigol arafach o’u cymharu â grwpiau cyfatebol. Ar ben hynny, roedden nhw wedi cadw eu galluoedd swyddogaethol yn well, yn ogystal â phrofi dirywiad arafach mewn perfformiad gwybyddol a symptomau echddygol.
Er bod yr astudiaeth yn parhau a bod niferoedd cymharol isel yn cymryd rhan ynddi, dywedodd yr Athro Rosser,
“Mae’r canlyniadau’n arwydd cryf y gallai therapïau lleihau syndrom Huntington arafu datblygiad y clefyd.”
Siaradodd Dr Jane Davies, Uwch-nyrs Ymchwil Therapïau Uwch ag Ian, sy’n cymryd rhan mewn treial clinigol ar gyfer clefyd Huntington ar hyn o bryd.
Rhannodd Ian ei brofiad mewn cyfweliad manwl ac emosiynol. Mae’r treial y mae Ian yn cymryd rhan ynddo yn cynnwys gweithdrefnau sgrinio helaeth, gan gynnwys sganiau MRI a nifer o brofion gwaed. Ers ymuno â’r treial, mae Ian wedi cael apwyntiadau rheolaidd a sawl pigiad meingefnol, ac nid oedd yn gallu gweithredu’n normal am sawl diwrnod ar ôl ei bigiad diwethaf.
Er gwaethaf yr heriau, mae Ian yn bositif. Dywedodd Ian:
“Rwyf wedi cael cefnogaeth a gofal rhagorol gan y tîm ymchwil, ac rwy’n teimlo bod cymryd rhan yn fraint ac yn cynnig gobaith.”
Mae Ian yn teimlo’n ffodus o allu manteisio ar gyfle posibl i gael triniaeth.
Fe wnaeth hanes Ian roi gipolwg gwerthfawr i’r rhai a oedd yn bresennol ar sut beth yw byw gyda chlefyd Huntington a chymryd rhan mewn ymchwil o safbwynt y claf.
Atgyfnerthwyd y safbwynt ynghylch pwysigrwydd cyfranogiad cleifion gan gyflwyniad Dr Cheney Drew ar wella cyfraddau rhoi ymennydd ar ôl marwolaeth (bancio ymennydd) ar gyfer clefyd Huntington a’r ymgais i ddangos gwerth y rhodd honno i bobl.
Esboniodd Dr Drew fod llawer o’r hyn sy’n cael ei ddeall ar hyn o bryd am batholeg HD yn deillio o astudio meinwe ymennydd dynol ar ôl marwolaeth. Fodd bynnag, mae’r rhan fwyaf o’r casgliadau sy’n bodoli yn ymwneud â chamau diweddarach, gan olygu bod llai o ymchwil am symptomau cychwynnol y clefyd.
Mae menter Ewropeaidd newydd, EHDN Early Brain Banking TF, yn ceisio mynd i’r afael â hyn drwy gydlynu adnoddau banc ymennydd yn well. Ar ben hynny, maen nhw’n ymgysylltu’n helaeth â chymuned HD fel bod rhaglenni rhoi ymennydd yn y dyfodol yn foesegol, yn ymarferol, ac yn canolbwyntio ar anghenion cleifion.
Dywedodd Dr Drew:
“Mae ymwybyddiaeth y cyhoedd, agweddau tuag at roi organau, a’r wybodaeth a’r gefnogaeth sydd eu hangen i gyd yn ffactorau a fydd yn cael eu hystyried yn y fenter hon.”
Yn ogystal â chyflwyno’r ymchwil diweddaraf am HD, roedd y diwrnod yn gyfle i fyfyrio ar y daith y mae ymchwilwyr, cleifion a theuluoedd wedi bod arni ers i’r mwtaniad genetig sy’n gyfrifol am HD gael ei ddarganfod ym 1993.
Yn rhan o’r tîm ymchwil a wnaeth y darganfyddiad hwn, mae’r siaradwr gwadd yr Athro Gillian Bates, Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol (RSF), yn un o’r ymchwilwyr mwyaf dylanwadol ym maes ymchwil HD.
Yn ei chyflwyniad, myfyriodd ar ddatblygiadau yn y maes a thrafododd waith arloesol sy’n ceisio lleihau lefelau protein huntington. Dyma ddull sydd â photensial gwirioneddol ar gyfer triniaethau yn y dyfodol ac i’r cleifion a’r teuluoedd y mae’n effeithio arnyn nhw.
Roedd yn bleser gan y Ganolfan Niwrotherapïau Uwch fod yno i gyflwyno ymchwil y ganolfan yn ogystal â thynnu sylw at bwysigrwydd rhoi anghenion a phrofiadau cleifion yn gyntaf yn ein hymchwil.
Darllenwch ragor am Dr Cheney Drew yma
Darllenwch stori Gareth, a fu’n cymryd rhan mewn treial clinigol ar gyfer clefyd Huntington
Search for:
