Yr hyn efallai nad ydych chi’n ei wybod am glefyd Parkinson

1. Mae gan glefyd Parkinson arogl

• Mae rhai pobl sy’n gallu ‘arogli Parkinson’ mewn gwirionedd ac mae hyn wedi arwain at ymchwil wych i sut y gall Parkinson effeithio ar y croen ac a ellir defnyddio hyn i ganfod y clefyd. Mewn cyferbyniad, gall symptom arall o Parkinson fod colli arogl rhai bwydydd fel bananas, picls dil, a liquorice.

2. Mae clefyd Parkinson yn fwy na chyflwr ‘modur’ yn unig

• Mae symptomau an-fodur yn cael mwy o sylw gan feddygon ac ymchwilwyr. Mae’r symptomau hyn yn cynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i, nam gwybyddol neu ddementia (fel arfer mewn camau diweddarach), pryder, iselder, blinder, a phroblemau cysgu.
• I rai cleifion, mae symptomau anfoddur yn fwy anablu na symptomau modur, sef ffocws y driniaeth.
• Gwnewch yn siŵr eich bod yn siarad â’ch meddyg am faterion eraill fel y gallwch gael eich holl symptomau wedi’u datrys.

3. Nid yw clefyd Parkinson yn glefyd angheuol

• Er bod diagnosis o glefyd Parkinson yn ddinistriol, nid yw, fel y gallai rhai o hyd gredu, yn ddedfryd marwolaeth.
• Nid yw clefyd Parkinson yn lladdwr uniongyrchol, fel strôc neu drawiad ar y galon. Mae llawer yn dibynnu ar ansawdd eich gofal, gan eich meddyg a chi’ch hun. Mae rhai cyffuriau da iawn sy’n helpu i reoli llawer o’r symptomau.
• Gall y newidiadau i’r cerddediad a’r cydbwysedd eich gwneud chi’n fwy agored i gwympiadau. Dyma’r rhesymau pam mae ymarfer corff a therapi corfforol mor bwysig.

4. Nid oes gan ddau berson yr un symptomau yn union

• Mae dilyniant symptomau yn aml ychydig yn wahanol o un person i’r llall oherwydd amrywiaeth y clefyd a’r newidiadau wrth i’r clefyd fynd rhagddo.
• Mae llawer o bobl yn meddwl am glefyd Parkinson fel yr ‘un lle rydych chi’n crynu’. Mewn gwirionedd, dim ond tua thraean o bobl sy’n profi cryndod fel rhan o’u clefyd.
• Gall pobl â chlefyd Parkinson brofi arafwch symudiadau, anystwythder aelodau, newidiadau yn y ffordd maen nhw’n cerdded, a phroblemau gyda chydbwysedd.
• Mae newid mewn llawysgrifen, yn benodol llawysgrifen sydd wedi mynd yn llai neu’n fwy gorlawn, neu wyneb llai mynegiannol, hefyd yn symptomau.

5. Nid yw’r achos yn hysbys ac nid oes gwellhad ar hyn o bryd.

• Mae’r hyn sy’n achosi clefyd Parkinson yn parhau i fod yn anhysbys i raddau helaeth.
• Mae geneteg yn achosi tua 10 i 15 y cant o holl achosion Parkinson. Mae’r 85 i 90 y cant arall o achosion yn cael eu dosbarthu fel ‘ysbeidiol’ neu ‘achlysurol’.
• Er nad oes iachâd ar hyn o bryd, rhywbeth y mae sefydliadau fel Parkinson’s UK yn gweithio i’w newid, mae’r opsiynau triniaeth yn amrywio ac yn cynnwys meddyginiaethau a llawdriniaeth.

6. Rhedeg neu gerdded?

• Yn aml, mae pobl â chlefyd Parkinson yn cael mathau eraill o weithgaredd yn haws na cherdded.
• Gall rhedeg neu reidio beic fod yn haws na cherdded.
• Gall mynd trwy ddrysau fod yn her arbennig ac mae gan bobl â Parkinson’s strategaethau i ddelio ag amgylchiadau sy’n gwneud iddyn nhw ‘rewi’ wrth linellau ar y carped neu’r drysau.

7. Mae’r hyn rydych chi’n ei fwyta yn gwneud gwahaniaeth

• Mae’r cyffuriau sy’n trin clefyd Parkinson yn helpu i gymryd lle’r cemegyn yn yr ymennydd, dopamin, sy’n cael ei golli wrth i gelloedd yr ymennydd farw. Gall hyn weithio’n effeithiol iawn ond gellir ei wella gyda newidiadau mewn diet.
• Gall lefelau uchel o brotein yn y diet atal y cyffuriau rhag cyrraedd yr ymennydd i wneud eu gwaith, felly gall rheoli pryd a beth rydych chi’n ei fwyta o amgylch eich meddyginiaeth wneud gwahaniaeth enfawr i’w heffeithiau.

8. Trin clefyd Parkinson

• I bobl â chlefyd Parkinson, mae ymarfer corff yn fwy na dim ond iachusrwydd, mae’n elfen hanfodol o gynnal cydbwysedd, symudedd a gweithgareddau bywyd bob dydd.
• Gall ymarfer corff a gweithgaredd corfforol wella llawer o’i symptomau. Gall o leiaf ddwy awr a hanner yr wythnos arafu’r dirywiad yn ansawdd bywyd.
• Gall tai chi, ioga, Pilates, dawns, hyfforddiant pwysau, a bocsio di-gyswllt i gyd gael effeithiau cadarnhaol.
• Bydd eich arbenigwr Parkinson’s yn gallu cefnogi rheoli eich symptomau gyda meddyginiaeth ac arweiniad ar gyfer mathau eraill o gefnogaeth.