Technoleg sy’n newid y gêm: Bydd grant o £1 miliwn yn galluogi ymchwilwyr yr Uned YMENYDD i ddarganfod annormaleddau yn yr ymennydd sy’n achosi clefyd

Mae ymchwilwyr ym Mhrifysgol Caerdydd wedi derbyn cyllid a fydd yn eu galluogi i fapio’r ymennydd yn well i drin clefydau fel epilepsi, dementia a sglerosis ymledol.

Sicrhawyd grant o £1 miliwn gan y Cyngor Ymchwil Feddygol gan Brifysgol Caerdydd, ynghyd â Choleg Prifysgol Llundain, Leeds a Phrifysgol Cape Western Reserve. Mae tîm Prifysgol Caerdydd yn cynnwys yr Athro Derek Jones, yr Athro Liam Gray, Khalid Hamandi a Dr Marco Palombo.

Bydd y grant yn galluogi ymchwilwyr i ‘wneud yr anweledig yn weladwy’ drwy gael delweddau o ansawdd uchel o’r ymennydd dynol a dysgu’r mapio rhwng Delweddu Cyseiniant Magnetig (MRI) a histoleg, sef yr astudiaeth ficrosgopig o feinwe ddynol.

Gwneud yr anweledig yn weladwy

Esboniodd yr Athro Liam Gray, “Un o’r heriau allweddol wrth wneud diagnosis o glefyd yr ymennydd fel epilepsi, dementia neu sglerosis ymledol yw’r anhawster o ganfod annormaleddau cortigol bach a chynnil nad ydynt yn hawdd eu hadnabod. Gall sganwyr MRI confensiynol ganfod signalau annormal, ond mae’n amhosibl dweud beth sy’n eu gyrru; gallai hyn fod yn wahaniaethau ym maint, siâp neu ddwysedd celloedd. Ar hyn o bryd, dim ond trwy dorri’r meinwe a’i harchwilio o dan ficrosgop y gellir cael gwybodaeth o’r fath.”

Archwilio’r cortecs gan ddefnyddio offer o’r radd flaenaf

Bydd y cyllid yn galluogi ymchwilwyr i fanteisio ar ddatblygiadau mewn ffiseg MRI, sy’n addo canfod a nodweddu annormaleddau meinwe sydd ar hyn o bryd yn “anweledig”. Mae technolegau o’r fath wedi cael eu defnyddio i archwilio mater gwyn, sy’n gysylltiedig â chlefydau seiciatrig fel sgitsoffrenia, ond mae’r cortecs yn parhau i fod heb ei archwilio i ryw raddau.

I oleuo meinwe heintiedig, bydd ymchwilwyr BRAIN yn sganio cleifion mewn offer o’r radd flaenaf, yn tynnu meinwe patholegol trwy lawdriniaeth, yn ei chludo i sganiwr MRI arbrofol ar gyfer sganio estynedig, ac yna bydd microsgopeg golau a microsgopeg electron yn cael eu defnyddio. Mae’r technegau hyn yn caniatáu inni weld yr ymennydd dros amrywiaeth o raddfeydd chwyddiad.

Bydd hyn yn ein galluogi i sefydlu ‘ôl bysedd’ signalau MRI o brosesau clefyd penodol yn y cortecs sydd ar hyn o bryd yn anweledig i MRI confensiynol, gan greu newid sylweddol yn ein gallu i leoleiddio patholegau yn yr ymennydd a’u monitro’n anfewnwthiol dros amser.

Cyfleoedd ymchwil ariannu

Bydd y grant hefyd yn ariannu Cymrawd Ymchwil Clinigol 18 mis mewn swydd Niwrolawdriniaeth Swyddogaethol Arbrofol. Bydd y Cymrawd Ymchwil Clinigol yn gyfrifol am baratoi a recriwtio cyfranogwyr yr astudiaeth yn ogystal â delio â meinwe lawfeddygol a’i phrosesu yn ystod yr astudiaeth.

Bydd yr Athro Gray yn cynnal llawdriniaeth i dynnu samplau meinwe gan gleifion, a fydd yn cael eu cysylltu’n ddienw â’r gwaith fel y gall data aros yn gyfrinachol. Yna caiff ei brosesu yn Labordai Meinwe Dynol Uned BRAIN yn Ysbyty Prifysgol Cymru (YAC). Yna bydd samplau’n cael eu hanfon at gydweithwyr ar grant y Cyngor Ymchwil Meddygol a fydd yn sganio’r meinwe ac yn ei phrosesu ar gyfer Imiwnohistochemeg (IHC) a microsgopeg electron a fydd yn dangos tystiolaeth o glefyd a fydd yn cael ei mapio i’r Delweddu Cyseiniant Magnetig (MRI).

Dywedodd yr Athro Liam Gray, “Os bydd y dechnoleg hon yn llwyddiannus, gallai ein helpu i leoli’r patholeg cortigol sy’n achosi epilepsi yn yr ymennydd a chaniatáu i lawdriniaeth gael ei thargedu’n fwy cywir i wella epilepsi. Gallai hefyd ehangu poblogaeth y cleifion sy’n addas ar gyfer llawdriniaeth yn sylweddol.”