{"id":3777,"date":"2017-05-19T09:40:13","date_gmt":"2017-05-19T08:40:13","guid":{"rendered":"https:\/\/brain.wales\/2017\/05\/mae-genyn-hd-etifeddol-yn-bwrw-cysgod-dros-ein-bywydau\/"},"modified":"2026-07-07T14:00:22","modified_gmt":"2026-07-07T13:00:22","slug":"mae-genyn-hd-etifeddol-yn-bwrw-cysgod-dros-ein-bywydau","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/brain.wales\/cy\/2017\/05\/mae-genyn-hd-etifeddol-yn-bwrw-cysgod-dros-ein-bywydau\/","title":{"rendered":"‘Mae genyn HD etifeddol yn bwrw cysgod dros ein bywydau’"},"content":{"rendered":"

Roedd y Gwas Sifil wedi ymddeol Pam Thomas, 74 oed ac o Gaerdydd, yn briod gyda dau o blant cyn iddi ddod yn ymwybodol bod y cyflwr niwroddirywiol etifeddol ac anwelladwy ar hyn o bryd, clefyd Huntington, yn rhedeg yn ei theulu.<\/p>\n

Ar \u00f4l gwylio ei modryb a’i mam yn datblygu symptomau’r anhwylder, mae Pam bellach wedi penderfynu nodi Wythnos Ymwybyddiaeth Clefyd Huntington (HD) (15-21 Mai)<\/strong> trwy siarad am ei hofnau ei hun o etifeddu a throsglwyddo’r cyflwr angheuol hwn.<\/p>\n

\u201cCafodd chwaer h\u0177n fy mam, Sylvia, ddiagnosis o gorea Huntington \u2013 fel y\u2019i gelwid bryd hynny \u2013 pan oedd hi yn ei 50au,\u201d cofiodd Pam.<\/p><\/blockquote>\n

\u201cEr bod y teulu\u2019n ymwybodol bod gan fy modryb ryw anhwylder meddwl, doedden ni ddim yn gwybod yr achos ar y pryd. Dangosodd fy mam Grace, a oedd dair blynedd yn iau na Sylvia, arwyddion o ymddygiad rhyfedd hefyd ond nid mor amlwg \u00e2 fy modryb.\u201d<\/p><\/blockquote>\n

Anhwylder etifeddol<\/h4>\n

Ddegawd ar \u00f4l diagnosis Sylvia, fe wnaeth t\u00eem o Brifysgol Caerdydd dan arweiniad yr Athro Harper olrhain aelodau eraill o deulu Pam. Roedd y t\u00eem yn y broses o sefydlu cronfa ddata i fonitro natur etifeddol HD \u2013 rhagflaenydd i brosiect ‘Cofrestru’ y Brifysgol. <\/p>\n

\u201cRwy\u2019n cofio cael fy ngwahodd i gyfarfod yn nh\u0177 fy nhad gyda meddyg, nyrs a gweithiwr cymdeithasol,\u201d meddai Pam. \u201cRoedd y wybodaeth a roddwyd i ni y diwrnod hwnnw\u2019n ddinistriol a\u2019n gadael ni\u2019n ddryslyd, yn ddideall ac yn ofidus.\u201d <\/p><\/blockquote>\n

Mae\u2019r clefyd yn cael ei achosi gan un genyn diffygiol sy\u2019n ymosod ar system nerfol ganolog yr ymennydd ac yn arwain at yr unigolyn yn cael trafferth gyda thasgau bob dydd yr oeddent unwaith yn eu cymryd yn ganiataol, megis symudiad sylfaenol, meddwl a theimlo.<\/p>\n

\u201cEr bod y t\u00eem yn gefnogol iawn, roedd hi\u2019n anodd derbyn y cyfan ar unwaith. Y diwrnod wedyn, ymwelais i a fy nhad \u00e2\u2019r llyfrgell ganolog i gael cymaint o wybodaeth ag y gallem am yr anhwylder HD, sy\u2019n gymharol anhysbys.\u201d<\/p><\/blockquote>\n

Mae gan bob plentyn sydd \u00e2 rhiant \u00e2 HD siawns o 50% o etifeddu\u2019r genyn; nid yw\u2019n hepgor cenhedlaeth, felly os yw plentyn yn profi\u2019n bositif, bydd yn datblygu\u2019r clefyd rywbryd. Mae fel taflu darn arian genetig. <\/p>\n

\"\"

Tair cenhedlaeth: Pam Thomas gyda’i phlant a’i hwyrion<\/p><\/div>\n

‘Cwmwl tywyll o bryder’<\/h4>\n

\u201cFy nhad oedd yn dioddef y baich o ofalu am fy mam gartref nes iddo fynd yn ormod iddo,\u201d meddai Pam. \u201cBu farw pan oedd hi\u2019n 70 oed yng nghartref nyrsio T\u0177 Nazareth. Roeddwn i wedi bod yn gweithio’n llawn amser ac yn magu fy nau o blant fy hun yn ystod y cyfnod hwn. <\/p><\/blockquote>\n

\u201cAm nifer o\u2019r blynyddoedd hyn roeddwn i\u2019n aelod gweithgar o Gymdeithas Clefyd Huntington<\/a> , er i hyn ddod i ben ar \u00f4l marwolaeth fy mam.\u201d<\/p><\/blockquote>\n

Ar \u00f4l darganfod goblygiadau genetig pryderus clefyd Huntington, gwnaeth Pam y penderfyniad i gael ei sterileiddio i sicrhau na fyddai’n trosglwyddo’r genyn.<\/p>\n

\u201cMae gwybod y gallai salwch etifeddol anwelladwy fodoli yn ein genynnau yn bendant yn taflu cysgod o ansicrwydd dros ein bywydau,\u201d meddai Pam. \u201cMae penderfyniadau bywyd a ddylai fod yn gyffrous fel cael plant yn y dyfodol yn dod yn sydyn yn fater i\u2019w ystyried yn ofalus. <\/p><\/blockquote>\n

\u201cMae pob teulu\u2019n wahanol, ond gall diagnosis positif o HD pan fydd gennych blant eisoes arwain at oes o bryder go iawn.<\/p><\/blockquote>\n

\u201cPenderfynais beidio \u00e2 chymryd y prawf HD, sy’n golygu fy mod i’n dal i gael fy dosbarthu fel ‘mewn perygl’, ond wrth i fwy o amser fynd heibio mae’r cwmwl tywyll o bryder yn lleihau.”<\/p><\/blockquote>\n

‘Mae camddiagnosis yn her gyda HD’<\/h4>\n
\n

\u201cCymerodd fy mab a\u2019i wraig gwnsela cyn iddyn nhw ddechrau eu teulu,\u201d eglurodd Pam. \u201cA nawr mae gen i dri o wyrion hyfryd. Does gan fy merch ddim plant, ei dewis hi o amgylchiadau ei bywyd, sy’n llawn ac yn bleserus. <\/p><\/blockquote>\n

\u201cYn aml, mae diagnosis anghywir hefyd yn broblem y mae angen mynd i\u2019r afael \u00e2 hi gyda chlefyd Huntington. Dyna pam mae ymchwil Prifysgol Caerdydd mor bwysig ar gyfer ymchwilio i symptomau a therap\u00efau posibl HD i hyrwyddo diagnosis cywir a chynnar i gleifion.” <\/p><\/blockquote>\n

\"\"

Gadawodd clefyd Huntington fam Pam, Grace, yn gaeth i gadair olwyn<\/p><\/div>\n<\/div>\n

Ymchwil Uned BRAIN<\/h4>\n

Y llynedd, daeth Pam yn rhan o astudiaeth Enroll dan arweiniad pwyllgor BRAIN Involve<\/span><\/a> Prifysgol Caerdydd, sy’n dwyn ynghyd gleifion, gofalwyr ac academyddion i lunio ymchwil arloesol i glefydau niwrolegol a niwroddirywiol.<\/p>\n

\n

Mae’r pwyllgor yn cael ei redeg gan Uned Atgyweirio’r Ymennydd a Niwrotherapiwteg Mewngreuanol (BRAIN) y Brifysgol, sefydliad ymchwil sy’n gweithio i ddatblygu therap\u00efau newydd ar gyfer clefydau’r ymennydd mewn cydweithrediad \u00e2 Phrifysgolion Abertawe a Bangor yn ogystal \u00e2 chydweithwyr yn GIG Cymru a diwydiant.<\/p>\n<\/div>\n

\u201cY rhan orau o\u2019r daith hon yw gwybod nawr y dylai\u2019r genyn ddiflannu yn ein teulu,\u201d meddai Pam.<\/p><\/blockquote>\n

\n
\n
\n

\u201cMae gweithio gyda th\u00eem BRAIN Involve Prifysgol Caerdydd yn ein helpu i ddod o hyd i bwrpas yn ein profiad o\u2019r cyflwr llethol hwn. Y gobaith yw, ryw ddydd, y bydd yr ymchwilwyr arloesol hyn yn gwneud darganfyddiadau arloesol a all achub a gwella bywydau cenedlaethau\u2019r dyfodol sy\u2019n dioddef o glefyd Huntington.\u201d<\/p><\/blockquote>\n